Λαμπρινή Μποβιάτσου: Η Τέχνη ήταν πάντα μια μορφή απόλυτου Έρωτα για εμένα.

Γράφει η Ανδρονίκη Κοκοτσάκη – Καθηγήτρια, Φιλόλογος

Ποιό ήταν το ερέθισμα να ασχοληθείς με την ζωγραφική;

Ίσως να φανεί  τετριμμένο, όμως είναι η αλήθεια: από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, ζωγραφίζω. Δεν έλειψαν, βέβαια τα ερεθίσματα, όπως το να βλέπω τον πατέρα μου, που είχε ταλέντο και στη ζωγραφική αλλά και στη γλυπτική,  να πλάθει, να ζωγραφίζει, να σκαλίζει το ξύλο, στον ελεύθερό του  χρόνο.Θυμάμαι επίσης την ένταση των συναισθημάτων που βίωσα, όταν επισκεύθηκα την έκθεση του Ελ Γκρέκο που είχε πραγματοποιηθεί στο Ηράκλειο, όταν πήγαινα στην 5η ή 6η  δημοτικού.  Δεν γίνεται, όμως, να μην αναφέρω, τον δάσκαλό μου του δημοτικού Γιώργο Λαμπουσάκη, ο οποίος με βοήθησε να ανθίσω, να εξωτερικεύσω όλα μου τα ταλέντα. Δάσκαλος εμπνευσμένος, μα πάνω απ`όλα άνθρωπος. Παραθέτω εδώ απόσπασμα από κείμενο του επίσης σπουδαίου δασκάλου Βαγγέλη Θ. Κακατσάκη αφιερωμένο σε αυτόν: «…Όποια χανιώτικη πέτρα κι αν σήκωνες εκεί θα τον έβρισκες να δίνει μάχες. Μάχες για την Παιδεία, μάχες για τον Πολιτισμό, μάχες για την Πολιτική, μάχες για τα Χανιά και ξεχωριστά για το Σέλινο, μάχες για μια καλύτερη κοινωνία. Στον σκληρό δίσκο του μυαλού κάθε Χανιώτη και κάθε Χανιώτισσας, εκτός όλων των άλλων, ο Γιώργος Λαμπουσάκης, έχει καταγραφεί, ωστόσο, ως ο «δάσκαλος – κουράγιο» και θα παραμείνει ως σύμβολο αγωνιστή της ζωής. Κι αυτό γιατί μπόρεσε με όπλο τη μοναδική δύναμη θέλησης που διέθετε και με τη βοήθεια της οικογένειάς του, να ξεπεράσει τον βαρύτατο τραυματισμό που είχε σε τροχαίο ατύχημα, ο οποίος ουσιαστικά τον έθεσε εκτός μάχης και να ξανακάνει αισθητή και χρήσιμη την παρουσία του στα κοινωνικά δρώμενα του τόπου μας…» Σπουδαίο ρόλο, έπαιξε, βέβαια, ο θείος μου Μανώλης Κουνδουράκης, πρώτος ξάδερφος της μητέρας μου, πολύ καλός ζωγράφος του Ρεθύμνου, που από μικρή με ενθάρρυνε να ακολουθήσω το δρόμο της Τέχνης.

candia
Με την υπογράφουσα και τον γνωστό Χανιώτη επιμελητή εκθέσεων Ιωάννη Αρχοντάκη

Πότε αποφάσισες μέσα σου ότι θα σπουδάσεις Καλές Τέχνες;

Η Τέχνη ήταν πάντα μια μορφή απόλυτου Έρωτα για εμένα. Αυτή η απολυτότητα, το μέγεθος της αγάπης, προκαλεί πάντα έναν κάποιο φόβο. Θα έχει ο έρωτας αυτός ανταπόκριση; Θα τα καταφέρω να ανταποκριθώ στο όνειρό μου; Θα σταθώ στο ύψος της επιλογής μου; Θα είμαι αρκετά θαρραλέα, επίμονη και έτοιμη να αντιμετωπίσω τις προκλήσεις και τις θυσίες που απαιτεί η Τέχνη; Η απόφαση ήρθε μετά από σκέψη και απόλυτα συνειδητά, στη ηλικία των δεκαεπτά χρονών.

Ήταν μία συνειδητή απόφαση;

Απολύτως συνειδητή, όπως προανέφερα. Η κλίση μου στις θεωρητικές επιστήμες, πήγαινε πλάι-πλάι με εκείνη της ζωγραφικής. Είχα συνεπώς να διαλέξω ανάμεσα σε ότι αφορά το λόγο όπως τη φιλοσοφική, ή τη νομική σχολή (άλλωστε η μητέρα μου ήταν φιλόλογος και ο πατέρας μου νομικός με έτοιμο γραφείο που θα μπορούσα να ακολουθήσω). Ακόμα θυμάμαι τη στιγμή της απόφασης: ήμασταν με τον πατέρα μου στο αυτοκίνητο, όταν μου έθεσε την ερώτηση: Ζωγράφος ή δικηγόρος; Στη λέξη ζωγράφος, ένα φως ένιωσα να με κατακλύζει, και ο δρόμος μπροστά έμοιαζε γεμάτος ήλιο, αλήθεια και νόημα. Η απόφαση είχε παρθεί!

Ποιά είναι η τεχνική που χρησιμοποιείς στα έργα σου;

Η βάση της τεχνικής μου είναι το σχέδιο. Ξεκινώ με τον σχεδιασμό του μηνύματος, της ιδέας που θέλω να εξελίξω. Στη συνέχεια ακολουθώ τη διαίσθησή μου, δοκιμάζω το συνδυασμό του τάδε ή του δείνα χρηστικού αντικειμένου, ζυγίζοντας την εντύπωση που προκαλεί, σε συνδυασμό με εκείνο ή το άλλο υλικό. Συχνά, ακολουθώ μια παιγνιώδη διαδικασία, συνθέτοντας και ανασυνθέτοντας τα κομμάτια του παζλ, με τη διαφορά ότι τα κομμάτια είναι αναρίθμητα. Το οτιδήποτε μπορεί να γίνει υλικό μου,  μέρος του έργου τέχνης μου. Μια παλιά ζυγαριά, ένας από χρόνια αγορασμένος παγοθραύστης, ένα παλαιικό τηλέφωνο, μια ξύλινη κρεμάστρα, συχνά γίνονται πηγή έμπνευσης, η αφετηρία για έναν συλλογισμό. Ακολουθώ τη διαδικασία που αναφέρει ο Άρθουρ Καίσλερ στο βιβλίο του «Η πράξη της δημιουργίας».

“Η ζωγραφική θεραπεύει. Η ζωγραφική εξυψώνει το υλικό, το καθημερινό, σε μια διάσταση πνευματική. Η ζωγραφική απασχολεί  το μυαλό σε δύσκολες περιόδους και αυτό ακριβώς κάνει και τώρα”

Το νέο, η έκπληξη, γεννιέται όταν  συνδυάσουμε δύο γνωστές σε εμάς μήτρες, (δηλαδή στοιχεία, αντικείμενα, θεωρίες κλπ), φαινομενικά ασύνδετες. Συνδυάζω, συνεπώς και συνδυάζοντας  γεννιούνται τα έργα: Ο άνθρωπος με το αντικείμενο,  η σάρκα πλάι στο μέταλλο, ο γύψος δίπλα στο κλαδί, το σπίτι με τη φύση, η δαντέλα αγκαλιά με το συρματόπλεγμα. Αυτή η αντίθεση, η ένωση των αντιθέτων, επεκτείνεται στη συνέχεια και στο νόημα του έργου: έρωτας-θάνατος, το εγώ και το άλλο, το μέσα με το έξω, η ύλη και το πνεύμα, το θέμα και το φόντο, ο άνθρωπος και ο χώρος που τον περιλαμβάνει.

Δεν είναι ο στόχος μου να «διαβαστεί» το μήνυμα επακριβώς…

Ποιά είναι τα μηνύματα που θες κάθε φορά να περάσεις μέσα από τα έργα σου;

Τα μηνύματα που θέλω να περάσω μέσα από τα έργα μου αφορούν πάντα στο αγαπημένο μου θέμα, στον άνθρωπο. Με αφετηρία τον ίδιο μου τον εαυτό, με διάθεση  τρυφερής κατανόησης, σκύβω, αυτοαναλυόμενη και αναλύοντας,   αυτό το αμφιλεγόμενο πλάσμα, που είναι ο άνθρωπος. Ικανός για το πιο θαυμαστό επίτευγμα αλλά την ίδια στιγμή για την πιο ειδεχθή πράξη.  Αν και ευάλωτος, αν και θνητός και έχοντας πλήρη συνείδηση της θνητότητάς του, παλεύει, μάχεται, ονειρεύεται και δημιουργεί αφήνοντας το ίχνος του στον κόσμο. Μέσα από την προσωπική του εξέλιξη και άνθιση, μεταφέρει τη γνώση, την αγάπη του για τη ζωή, για την Τέχνη, για τη Φύση, για την Επιστήμη. Άλλες φορές  πάλι,  με εγωισμό και  αλαζονεία, μεταφέρει την κενότητα, τη βία, την επιβολή στη φύση και στα ασθενέστερα πλάσματα. Η αντανάκλαση του προσώπου μου, πέρα από ένα προσωπικό ημερολόγιο, είναι και ακριβώς αυτό: μια προσπάθεια κατανόησης, κάποιες φορές με διάθεση κριτική και άλλες πάλι απλά συμπονετική: «Είμαι εδώ, μοιάζει να λέει: σκυθρωπή αλλά και χαρούμενη, απλή αλλά και σύνθετη, ειδεχθής αλλά και ωραία, ήρεμη αλλά και ανήσυχη, ειλικρινής αλλά και προσποιητή. Είμαι άνθρωπος. Είμαι εδώ.

Το οτιδήποτε μπορεί να γίνει υλικό μου,  μέρος του έργου τέχνης μου. Μια παλιά ζυγαριά, ένας από χρόνια αγορασμένος παγοθραύστης, ένα παλαιικό τηλέφωνο…

 

Ο κόσμος αντιλαμβάνεται αυτά τα μηνύματα ή τα ερμηνεύει με βάση τα βιώματα και τις εμπειρίες του;

Άλλες φορές ναι και άλλες φορές δίνει τη δική του ερμηνεία, ανάλογα με τις εμπειρίες του και τη γενικότερη κοσμοθεωρία του. Δεν είναι άλλωστε, ο στόχος μου να «διαβαστεί» το μήνυμα επακριβώς. Στόχος μου είναι, μέσα από τη δημιουργία υποκειμενικών και βαθιά προσωπικών , συχνά βιωμένων εικόνων, να εγκύψει ο θεατής με τη σειρά του στα δικά του βιώματα, που τον έχουν διαμορφώσει και καθορίσει. Δίνοντας τη δική του ερμηνεία, πιθανόν να οδηγηθεί σε μία βαθύτερη κατανόηση του εαυτού του. Άλλωστε ο θεατής παίζει πάντα κυρίαρχο ρόλο στα έργα μου, συχνά μάλλον μέσω της αντανάκλασής του,  πρωταγωνιστεί.

Έκθεση στην γκαλερί Σκουφά, εν μέσω πανδημίας Κορωνοϊού 

Πρόσφατα πραγματοποίησες τη δική σου ατομική έκθεση στην γκαλερί Σκουφά των Αθηνών. Με ποιά έργα συμμετείχες;

Η έκθεσή μου στη γκαλερί Σκουφά, έχει τον τίτλο «Ωκεάνιον». Τα 39 έργα είναι ως επί το πλείστον νέα έργα που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση. Σημείο αφετηρίας  αποτελεί η εξέταση του συναισθήματος που πρώτος ο Γάλλος συγγραφέας  Romen Rolland αποκάλεσε «ωκεάνιο συναίσθημα». Πρόκειται για ένα συναίσθημα απεραντοσύνης και πληρότητας που βιώνει  η ανθρώπινη ύπαρξη όταν συμβαίνει ο εναγκαλισμός της ατομικότητας και του συλλογικού υποκειμένου. Το ωκεάνιο συναίσθημα, είναι  η υπερβατική βίωση και συνειδητοποίηση του όλου. Τα έργα αναφέρονται στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση (με σαφείς οικολογικές προεκτάσεις), αλλά και στην ατομική εξέλιξη και άνθιση, καλλιέργεια και ανάπτυξη που μεταλαμπαδεύεται από γενιά σε γενιά. Συχνά αναφέρονται σε έννοιες όπως η μητρότητα, η αγάπη, η αξία της ζωής, η πολυτιμότητα του έργου τέχνης και του δημιουργού του, η ρευστότητα του χρόνου, η ευθραυστότητα της ύπαρξης, η  μνήμη και το ίχνος που την διατηρεί στο χρόνο.

Ποιά ήταν η εμπειρία σου από αυτή την έκθεση;

Μία έκθεση και ιδιαίτερα μια ατομική έκθεση, είναι μια έντονη και εξαιρετικά δημιουργική εμπειρία. Σε όλο το διάστημα της προετοιμασίας με διακατείχε μια πυρετώδης δημιουργικότητα, τα έργα γεννιόντουσαν αβίαστα και έδεναν απόλυτα μεταξύ τους, δημιουργώντας ένα σαφές και στιβαρό, θεωρώ, σύνολο. Όσο πλησίαζε η στιγμή των εγκαινίων, ο ενθουσιασμός και η ανυπομονησία μου αυξάνονταν. Υπήρχε βέβαια στον ορίζοντα, το «συννεφάκι» της πανδημίας που σκίαζε τα πάντα. Σιγά σιγά το συννεφάκι μεγάλωνε, ώστε έγινε το ακραίο φαινόμενο που όλοι βιώνουμε. Τα έργα βρίσκονται αναρτημένα, σε έναν εξαιρετικό χώρο με ιστορία, την γκαλερί Σκουφά στο Κολωνάκι, στο πιο κεντρικό σημείο της Αθήνας.

“Ακόμα θυμάμαι τη στιγμή της απόφασης: ήμασταν με τον πατέρα μου στο αυτοκίνητο, όταν μου έθεσε την ερώτηση: Ζωγράφος ή δικηγόρος;”

Στέκουν εκεί αναρτημένα, περιμένοντας τους θεατές τους που δεν έρχονται, μια και όλος ο κόσμος, πολύ σωστά πράττοντας , βρίσκεται στο σπίτι του. Περιμένουν την αντανάκλαση του θεατή, να καθρεπτιστεί επάνω στην κατοπτρική επιφάνειά τους. Η συνθήκη είναι τέτοια, όμως, που δεν χωρούν παράπονα και  μεμψιμοιρίες. «Κάθε έκθεση έχει την ιστορία της», μου είπε ο ιδιοκτήτης της γκαλερί Γιάννης Καλλιγάς, λίγες μέρες πριν να ανέβω στην Αθήνα, μαζί με τα έργα. Η έκθεση «Ωκεάνιον», λοιπόν, έχει τη δική της ιστορία. Ανασυντάσσω, λοιπόν,  τις δυνάμεις μου και  προχωράω. Άλλωστε, όπως έχει δείξει η ιστορία, τα έργα τέχνης  ξεπερνούν την εποχή τους, πόσο μάλλον το δημιουργό τους. Θέλω να πιστεύω ότι θα έρθει η στιγμή να συναντήσουν τους θεατές τους.

Τί θέση έχει η ζωγραφική στην ζωή σου ειδικά στις δύσκολες μέρες που διανύουμε;

Η ζωγραφική θεραπεύει. Η ζωγραφική εξυψώνει το υλικό, το καθημερινό, σε μια διάσταση πνευματική. Η ζωγραφική απασχολεί  το μυαλό σε δύσκολες περιόδους και αυτό ακριβώς κάνει και τώρα. Δίνει νόημα σε μια περίοδο γενικότερης παύσης. Όταν όλα σταματούν, όταν όλα διακόπτονται, όταν όλα έρχονται τα πάνω-κάτω, η τέχνη ανοίγει παράθυρα, εξερευνεί νέα μονοπάτια, οδηγεί σε νοερά ταξίδια. Επεκτείνει την ύπαρξη,  μεταλλάσσει  την αίσθηση του χρόνου, δίνει χρώμα στο γκρίζο.

Δεν είχα  φανταστεί ότι θα αποκτούσα τέσσερα υπέροχα παιδιά…

Είσαι μητέρα τεσσάρων παιδιών, καθηγήτρια καλλιτεχνικών στο δημόσιο σχολείο, ενώ παράλληλα πραγματοποιείς τις εκθέσεις σου. Πώς τα συνδυάζεις όλα αυτά;

Συνδυάζονται εφόσον έχουν την ίδια βάση: τη αγάπη για τη ζωή, τη διάθεση για δημιουργία, την ελπίδα και την πίστη στο μέλλον και συνεπώς στα παιδιά. Στην προσωπική μου ζωή συνήθως ακολουθούσα τη διαίσθησή μου, χωρίς να προσχεδιάζω ή να προκαθορίζω το μέλλον. Δεν είχα  φανταστεί ότι θα αποκτούσα τέσσερα υπέροχα παιδιά.

Ένα από τα έργα της κ. Λαμπρινής Μποβιάτσου

Ζω μαζί τους και με έκπληξη τα βλέπω καθημερινά να μεγαλώνουν και να εξελίσσονται. Αισθάνομαι εξαιρετικά  τυχερή και δεν ένιωσα ποτέ την οικογένεια και την καριέρα μου ως δύο μη συμβατές καταστάσεις. Είχα και έχω την υποστήριξή όλων τους, όπως και τη βοήθεια των γονιών μου και της αδελφής μου. Θεωρώ  πάντως, πως αν και η σύγχρονη γυναίκα βρίσκεται πιο κοντά στην ισότητα, αυτό δε σημαίνει όμως  ούτε ότι την έχει επιτύχει σε απόλυτο βαθμό, ούτε ότι θα πρέπει να επαναπαύεται ή να εφησυχάζει. Χρειάζεται διεκδίκηση, επαγρύπνηση και πολλή δουλειά.

Τί ετοιμάζεις για το μέλλον, να περιμένουμε κάποια έκθεση σου εδώ στα Χανιά;

Υπάρχουν κάποιες συμφωνίες ήδη κλεισμένες, που δουλεύω γι’ αυτές. Λόγω των συνθηκών, θα προτιμούσα να μην αποκαλύψω ακόμα κάτι, γιατί όλα όσα αφορούν σε εκθέσεις, ή μετατίθενται ή αναβάλλονται επ’ αόριστον. Ελπίζω να βγούμε γρήγορα από  αυτήν την κατάσταση αναμονής και να επανέλθει η όμορφη καθημερινότητά μας, με τα όνειρα, τα σχέδια, τις προσδοκίες μας. Αν η ελπίδα είναι  το τελευταίο «κακό» που έμεινε στο κουτί της Πανδώρας, επιλέγω να την ονοματίζω «καλό» και περιμένω την επιστροφή της.